HAYVAN BESLENMESİNDE 
 

MİNERALLER VE İZ ELEMENTLER 
 
 
 

KALSİYUM  ( C a ) 
 
 
 
 

Emilimi – Metabolizması : Kalsiyum büyük oranda  ince bağırsakların üst bölümünden   emilir. Emilimi   vücudun   kalsiyum   gereksinimine   yemin özelliğine ve alınan kalsiyum miktarına göre değişiklik gösterir. Alınan  kalsiyum  miktarını belirleyen  ve  yöneten  başlıca  faktör vücudun kalsiyuma duyduğu gereksinimdir. 
 
Fonksiyonları 
Kalsiyumun   en   belirgin  fonksiyonu  kemik  ve  dişlerin  oluşumunda  görev almasıdır.Diğer görevleri şunlardır 
 

• Kan koagulasyonunda görevlidir.
• Enzimlerin aktivasyonunda görev alır.
• Sinir uyarımlarında görev alır.
• Hücre duvarı geçirgenliğide görev alır.
• Çeşitli hormonların salgılanmasında görevlidir.
• Süt üretimi ve yumurta kabuğu yapımında görev alır

Yetersizlik belirtileri 
Büyümenin yavaşlaması

Zayıf kemik ve diş oluşumu

Kemik deformasyonu  -  Raşitizm ( rikets )

Erginlerde Osteomalasi

Süt üretiminde azalma

Yumurta  üretiminde  azalma   kabuk  kalitesinde  bozulma  ve  kabuksuz  yumurta oluşumu 
Doğum sonrası süt humması  (tetany ) 
 

 
FOSFOR 
 
 
 
 

Emilimi ve Metabolizması :  Fosforun hem organik hem de inorganik formları emilir özelliktedir.  Bitkisel  kökenli  fosforun  kanatlılarda emilme oranı kabaca  % 30 civarındadır. 
 

Bağırsaklardan    emilen   fosfor   büyüme   periyodu   süresince   vücutta dağılmaya ve kan yoluyla kemik ve dişler için kullanılmaya hazır haldedir. 
 
 
 

Fonksiyonları 
 

Fosforun başlıca fonksiyonları 
Kemik formasyonu ve korunması

Dişlerin oluşumu

Süt verimi

Kas dokularının oluşumu

Hücresel metabolizmanın kontrolü ve genetik transmisyon için önemli olan        nükleik  asitlerin  ( RNA  -  DNA )  kompenentidir.

Asit  -  baz  dengesi ve osmotik basınç

• Enerjinin kullanımı
• Fosfolipit formasyonu
• Amino asit metabolizması : protein formasyonu
• Enzim sistemleri

Eksiklik Belirtileri 
 

Genel zafiyet

İştah azalması zayıflık ve kanatlılarda  10  -  12  günlük iken ölümler

Kas zayıflığı

Raşitizm ve Osteomalasi hastalığı

Damızlıklarda fertilite problemleri

Yumurta veriminde düşüş

Genç hayvanlarda büyüme geriliği 
 
 

MAGNEZYUM ( Mg ) 
 
 
 

Emilimi – Metabolizması 
 

Günlük alınan magnezyum’un   % 30-50 ‘si ince bağırsaklardan emilir Dışkıda bulunan magnezyum’un hemen tamamı emilmeyen magnezyumu temsil eder.Magnezyum’un emilimi yüksek kalsiyum fosfor fitat ve uzun zincirli doymuş yağ asitlerinin varlığında düşer. 
 

Fonksiyonları 
 

• Kemik ve dişlerin oluşumunda görev alır.
• Hücresel metabolizma için temel bir elementtir.
• Enzimlerin aktive edilmesinde görev alan divalent bir katyondur
• Asetil   kaolin   etkinliği   ile  uyarılan  merkez i sinir  sisteminin 
yatıştırılmasıyla  veya uyarılma eşiğinin yükseltilmesiyle görevlidir. 
 
 
 

Yetersizlik Belirtileri 
 

• Ruminantlarda çayır tetanisi
• Kanatlılarda büyümenin yavaşlaması
• Aşırı hassasiyet  ürkekelik  sinirlilik

 
 

SODYUM –KLOR-POTASYUM(Na-CI-K) 
 
 
 Fonksiyonları: Sodyum klor ve potasyum elementleri vücut sıvılarındaki osmotik  basınç  asit-baz  dengesi ve su metabolizmasının düzenlenmesinde görevli fonksiyonların tümüne katılırlar. 
 
Sodyum  hücre  dışı  potasyum hücre içi  : klor ise  her  iki  sıvı  ortamında bulunan  başlıca   elementleri  oluştururlar. Bitkisel  orijinli  yem  maddeleri hemen  hiç sodyum içermedikleri halde yeterli  miktarlarda  klora sahiptirler. Kanatlı  yemlerinde  sodyum açığının  kapatılmasında  en iyi  kaynak tuzdur. Rasyondaki sodyum düzeyinin yeterli bulunması halinde klor düzeyinin de yeterli olup olmadığı araştırılmalıdır.  
 
Yapılan   araştırmalar   organizmadaki   asit-baz   dengesinin  sağlanmasında  sodyum  / potasyum / klor arası orantıların önemi üzerinde durmaktadır.  Sodyum ve potasyum  alkalojen  karakterde oldukları  halde klor  asidojen bir nitelik     taşır.   Bu    nedenle    klor kan   pH ‘sını   ve   sodyum    bikarbonat konsantrasyonunu  düşürücü etki yaparken  sodyum ve potasyum bunun tersi  bir etkide bulunurlar. 
 
Optimum   büyüme   kemik   gelişimi  yumurta   kabuğu   kalitesi  ve  amino asitlerden   yararlanılabilmesi için her  üçünün  uygun oranlarda  bulunması gerekmektedir. 
 
 

MANGANEZ (Mn ) 
  
 

Fonksiyonları :  Krebs  siklusunda etkili bir çok enzimin katalizörü olarak görev    yapar. Bağırsaklardan  emilen miktarın az olması ile tanınan  bir elementtir.  Besinlerle  alınan  manganez   ancak  % 5  oranında  bir  emilime sahiptir.  Gereksinilen   miktarı   hayvanların   genetik   yapılarına   rasyonda bulunan  kalsiyum – fosfor  miktarına  ve protein kaynağına bağlı olarak çok değişir. 
 
 Toksin  düzeyi   1000 mg / kg ‘dan  daha  fazla olduğunda  geniş  bir  güvenlik  sınırına sahiptir.  
  
Eksiklik   Belirtileri  :   Kanatlılar     hariç   diğer    hayvanlarda   eksiklik belirtilerine   rastlamak   pek  mümkün   değildir.   Kanatlılarda perozin boyun bükülmesi  yumurta veriminde düşme çıkış gücünde azalma görülür.  
 
 
 
 

DEMİR  ( Fe ) 
 
 
 

Fonksiyonları  :  En önemli fonksiyonu kandaki hemoglobin maddesini oluşturmak   ise  de  bunun  yanı  sıra   organizmanın  daha  bir  çok  enzim sistemine de katılır.Metabolik olarak demir oksijen taşınması ve oksidasyon ile ilgili sistemlerin yapısına katılır.Demir ‘ in toksik dozu için kesin  bir değer vermek mümkün değildir. Yetersizliğinde civciv ve hindi palaz- larında anemi – genel  tüylenmeden  bozukluk  ve  depikmentasyon  görülür. 
 
Etkileşimleri : Demir hemoglobin ve pek çok  enzim sistemi ile ilişkilidir. Bununla birlikte vücutta hemoglobin üretimi için protein bakır.Vitamin  C Vitamin  B6  folik   asit  ve  Vitamin  B12 ‘ye  de   gereksinim  vardır.  Aşırı miktarda demir fosforu  bağlayarak erimeyen  demir –  fosfat    kompleksi oluşmasına    neden   olur.  Normal   bir  demir  metabolizması  için  bakır ‘ a gereksinim vardır. 
 
 
  
 

ÇİNKO (Zn ) 
 
 

Fonksiyonları : Organizmada buluna bir çok enzim sistemine olan katkısı nedeni ile  büyüme gelişme  üreme   kan  ve  kemik  oluşumu    karbonhidrat ve protein metabolizması gibi fonksiyonlar üzerinde etkisi vardır.  
 

Eksiklik Belirtileri :   

• İştah azalması büyümede yavaşlama.
• Epitel  hücre metabolizmasını bozulmasına bağlı olarak  parakeratozi
deri  ve  özofagus  epidel  hücrelerinde  hiperkeratinizasyon  şekillenir Böyle  hallerde  yaraların iyileşmesi  uzar  ve üreme  etkinlikleri  zarar görür. 
• Kanatlılarda kemik problemleri görülür tüylenme bozulur.

 

Etkileşimleri 
 

Çinko    karbonhidrat   yağ   protein   ve   nükleik   asit   metabolizması   ile ilişkilidir. Eğer rasyonda  kalsiyum seviyesi yükseltiliyorsa çinko seviyesini de  yükseltmek gerekmektedir. 
 
 

BAKIR   (  Cu  ) 
 
 

Fonksiyonları :  Kanın renkli maddesi ‘’ hemoglobin ‘’ ve iskelet kaslarının rengini  veren  ‘’ miyoglobin ‘’  maddelerindeki   porfirin  çekirdeğinin  oluşumu ve   bu   çekirdekte   demirin     kullanımından  sorumludur. Özellikle   kanatlılar kan    yapımı   için    bakıra   olan   gereksinimleri     fazladır.  Pek   çok    enzim sisteminin  yapısına girer. Tüy   saç   ve  yapağının  normal   pigmentosyonu  için gereklidir. 
 

Bakır     başta    karaciğer   olmak     üzere    kalp    böbrek    beyin   ve    kıllarda depolanır.   Kemik  dokusunu  üreten  hücrelerin  çalışmalarını  düzenleyici  etki yapar.  
 

Toksik  düzeyi :   Bakır  fazlası toksik etki yapabilir.Karaciğerde biriken aşırı bakır   alımı   sonucu  ölümler   görüldüğü   rapor   edilmiştir.  Bununla   birlikte  hayvan   türlerinin  bakır  fazlasına   gösterdikleri   tolerans  çok  farklıdır.  Ulusal Bilimler     Akademisi ’ nin     bildirdiğine  göre    toksik    düzeyler   atlar    için  800  ppm     -  Tavuklar için  300 ppm    -  Domuzlar için 250 ppm   – Sığırlar için 100 ppm   ve     Koyunlar için   25 ppm ‘ dir. 
 

İZ      ELEMENTLER 
KOBALT   (  Co   ) 
 
 

Fonksiyonları  :  Kobaltın canlı organizmada yüklendiği başlıca işlev B 12  Vitamin    yapısına   katılmasıdır.  Kanatlılarda   daha  başka  bir  göreve  sahip olup olamadığı ise   tartışmalıdır.  Vitamin  B 12  yetmezliğini kobalt vermekle ortadan kaldırma olanağı yoktur.  
 

Eksiklik  belirtileri  :  Kobalt  eksikliğinin  görüldüğü  bölgelerde  bulunan  ruminantlar     iştahsızdır   zayıflar   ve  anemik   durumda  olurlar.  Yetersizlik belirtileri   özellikle   ilk   baharda   otlayan    hayvanlarda    daha    belirgindir. Hammaddelerdeki   kobalt   içeriği ile yetiştirildikleri  toprağın  kobalt   içeriği arasında  doğrudan  bir  bağlantı  söz  konusudur.  Bitki  örtüsünün  kobalt ‘ tan

fakir olduğu   bölgelerde  yetişen  koyun ve sığırların  büyümeleri ile  verimleri optimal     düzeyin     altında    gerçekleşir.   Kobalt      yetersizliğine    koyunlar sığırlardan    kuzu  ve buzağılar   ise  erginlerden  daha  duyarlıdır.  
 
 

İYOT   (  I  ) 
 
 

Fonksiyonları  :  Metabolizmanın düzenlenmesinde temel bir role sahip olan Troksin       Triiodotironine     gibi       tiroid       hormonlarının        bir     bölümü durumundadır.  Kanatlı  yemleri  genellikle   yetersiz  veya   marjinal   düzeylerde iyot ‘ a  sahip  olduklarından  iyot   yönünden  güçlendirilmesi gerekir.  
 

Eksiklik  belirtileri  :  İyot eksikliği organizmada bütün  metabolik  etkinliğin azalmasına    yol    açan     troid  hormonları    yetersizliği    ile    sonuçlanır.  Guatr olarak   bilinen    eksiklik   belirtilerine    genellikle   yeni   doğmuşlarda   ve   hızlı büyüyen genç hayvanlarda  rastlanır.  
 

SELENYUM  ( Se ) 
 

Fonksiyonları  :  Glutasyon  peroksidaz enziminin aktivatörü olarak hücre düzeyinde    oluşan    peroksitlerin    parçalanmasında   görev   alır.  Eksudatif diatez ‘in   önlenmesinde rol alır. 
 

Eksiklik  Belirtileri  
 
-    Eksudatif   diathez 
-     Pankreatik   fibrozis 
-     Kas distrofisi 
-     Selenyum yetersizliğine bağlı büyümede yavaşlama ve ölüm oranında artış. 
-     Hindilerde taşlık erozyonu ve kalpte miyopati. 
 

Toksik  Düzeyi  
 

Selenyum     güvenlik    sınırları   dar   bir   elementtir.  Bu  nedenle  yemlere  Selenyum  ilavesinde  dikkatli  olunmalıdır. 1987 ‘ de  FOA   tavuk  hindi  ve  ördek     yemlerinde    maksimum    düzeyin     0.3  ppm    olması    gerektiğini belirtmiştir.